Сярэбраная табакерка

— На тое я вядун! — смяяўся дзед,— Гэта добра, што вы так многа жадаеце. Хто шмат жадае, той шмат чаго рабіць будзе. 3-за такіх унукаў мне чырванець не прыйдзецца. Буду мець шмат прыемнасцей.
Першыя прыемнасці дзед адчуў зараз жа. Унукі ўзяліся за музыку, а дзед заткнуў вушы і ўцёк у сваю каморку. Унукі пагналіся за ім у каморку. Тады дзсд выскачыў на двор. А малыя з інструментамі — за ім.
Калі дзед пабачыў, што ніякага паратунку няма ад малых, ён сказаў:
— Я такі стары вядун і не дадумаўся, што без пары аглохну з-за вас, дзеткі. Лепш кіньце сваю капелю, і я тут жа, не адкладваючы, буду вам далей апавядаць гісторыю нашага Дзіда-дзеда, калі зацірка забелена, ды і есці велена!
Малыя адказалі са смехам:
— Гэтага мы дабіваліся сваёй музыкай! Гэтага мы і хацелі!
Нехта ў чорнай карэце
Дзед сеў з унукамі пад двума вялізнымі дубамі ля хаты і пачаў апавядаць:
— Дзіда-дзед пакаваў свае рэчы, паглядаў на сцены хаткі і ўздыхаў. Тут ён выгадаваўся, тут ён вырас. Дзіда-дзед, светлай памяці, нават слязу пусціў, але так спрытна, што Люсенька не ўгледзела. Трэба было вы бірацца як найхутчэй, а Дзіда-дзед усё адкладваў. Так цягнуліся дні і тыдні. Аднаго разу ля самай хаты спынілася чорная карэта, у якой сядзеў худы даўганосы чалавек у чорным адзенні, пурпуровым шыракаполым капелюшы, з залатым крыжыкам на грудзях.
Дзіда-дзед паглядзеў у акно і звярнуўся да Саўкі і Юркі, якія нядаўна прыйшлі наведаць яго:
— Дайце гэтаму даўганосаму касу ў рукі, і будзе якраз Смерць.
— Для такой доўгай Смерці патрэбна будзе таба керка вялікая, нібы куфар,— спакойна заўважыла Люсенька.
Усе ўсміхнуліся, і Саўка сказаў:
— Зноў адзін з духоўнай каманды.
— Усе духоўнікі, якой бы веры ні былі, сшыты адной дратвай і падобны да Смерці, як бот да бота, а кешкаюцца ў ёй, як жукі ў гнаі,— думаў услых Юрка.
— I не дзіва,— тлумачыў ім Дзіда-дзед.— Бо Смерць гэта той сук, на якім кукуюць такія даўганосыя, чорныя, божыя зязюлі. Вось табе, Люсенька, песня пра іх:
Ку-ку ў пекла! Ку-ку ў рай! Ку-ку! Грошыкі давай! Ку-ку, ку-ку, ку-ку-ку! Растуць клёцкі на суку!
Тым часам даўганосы чалавек выйшаў з карэты і накіраваўся на ганак Дзіда-дзедавай хаты, падняўшы, як цётка, сваю чорную спадніцу, доўгую да пят. Адчы ніўшы нізкія дзверцы ў Дзіда-дзедавы пакой, ён, высокі і хударлявы, як кій, сагнуўся, але не на столькі, колькі трэба было, і так моцна стукнуўся капелюшом аб касяк, ажно схапіўся рукамі за галаву і забыўся сказаць «Дзень добры».
Дзіда-дзеду стала няёмка, і ён збянтэжана пра мовіў:
— Прашу прабачыць, паночку, маім дурным дзвярам. Яны нізкія і цвёрдыя. А тое, што капялюш пакамечыўся,— не бяда. Возьмем яго зараз у нашы рукі і навядзём ранейшую пышнасць. Мы — капялюшнікі. Мы з гэтага жывём і хлеб жуём.
Даўганосы зняў капялюш і давай ліць з вядра ваду на галаву.
— Не памрэш, паночку,— супакойваў госця Дзіда-дзед.— Пакуль я над Смерцю гаспадар — не памрэш. А капялюшык шах і мах — і ён стане зноў круглы, гладкі і прыстойны. Люсенька! Пагладзь і пачысць чырвоны дзядзін цабэрачак. Правільна! Шчотачкай... Вось-вось! Дзядзеньку балюча... Глядзі, Люсенька, дзядзя лобік моршчыць, вочкі чорненькія жмурыць... раток сцяў... Во... загневаўся на мае дзверы... Але не бойся, дочанька... дзядзенька не кусаецца... Дзядзенька не памрэ. Дзядзенька — добры... Дзядзенька — разум пенькі... Дзядзенька — цаца...
За спіною Дзіда-дзеда ў гэты час Саўка і Юрка гну ліся і душыліся ад нямога нутранога смеху. Дзіда-дзед неспадзявана для самога сябе зрабіўся скамарохам. У яго была такая дабрадушная і нібыта шчырая фізія номія, што чорны «дзядзенька» ніяк на яго пакрыў дзіцца не мог. Дзіда-дзед граў дасканала ляснога прастачка, які збянтэжыўся пры такім высокашаноўным госціку з вялікіх гарадоў.
Дзіда-дзед не ўнімаўся:
— Люсенька! Пацалуй дзядзечку ў ручачку... Не! Не! Дзядзенька не хоча... Ах, ён падставіў ручачку для бусенькі? Нічога! Не цалуй, Люсенька. Яе трэба раней памыць у гарачай вадзе, жвірам пашараваць... Можп, самаварчык   дзядзеньку   паставіць?   Можа,   панок, яечаньку хочаш? Ці кваску вып'еш? Выбачай, мілы... А калі хочаш, панок, арэшкаў? Я зараз... Не жалезнын арэшкі, не са стрэльбачкай, якія благаславіў, можа, і ты сам на свайго бліжняга, а простыя, лясныя арэшкі... А калі ў пана зубкі слабыя — малаточак дам! Будзеш рабіць — трах-трах па арэшках, як твае парахвіяне рабілі трах-трах па галоўках... Ой, як ты смешна змор шчыўся! Зубкі баляць? Зубы бедныя... Зубы вострыя... Мышачка, мышачка! Выдзяры ў пана зубкі касцяныя і дай яму зубкі залатыя! Люсёк! Прынясі абцугі з сенцаў... Мы ў мент-мамент...
Дзіда-дзед паказвае рукой на Саўку.

Size