Сярэбраная табакерка

— А Дзіда-дзеду табакерка была даражэй за свае ўласныя вушы. Што рабіць? Няўжо ж прыйдзецца ў другі раз ставіць жыццё на кон? I прыйшлося! Дзіда-дзсд выйшаў у чыстае поле шукаць табакерку. Чуе — стралец стогне, а сабака скавыча. Што за капелю наладзілі? Зіркнуў ён правым вокам, зіркнуў левым — праўда! Яго шчырыя сябры зусім не жартуюць. Качаюцца па зямлі і стралец і яго хлапец, гэта значыць, ганчак. А стрэльба ляжыць воддаль. Аказваецца, як Дзіда-дзед наскочыў на стральца, стрэльба бабахнула сама, разарвалася рулька, бо залішне пораху ўсыпаў стралец. Шрот папаў стральцу ў рот і ганчаку ў жывот.
Заспяваў салавей і ў Дзіда-дзедаўскім садзе.
Табакерку ён знайшоў у гэтых разбойнікаў пад самымі нагамі. Хацеў ім сыпнуць ад злосці тытуню ў во чы, але ў моры і кропля не лішняя — пашкадаваў тытуню. Вельмі ж ён быў смачны... Ад адной шчапоткі паўгадзіны чхалася. Дзіда-дзед нанюхаўся і чхаў тут жа на стральца і ганчака і зараз жапа... Але хопіць на сягоння... Пара, дзеткі, спаць. Заўтра раскажу вам пра нештачка такое страшнае... в-в-ву! Надта страшнае...
— Расказвай, дзядок, расказвай,— прасілі ўнукі.— Любім, калі страшна...
— Спаць! — строга сказаў дзед і патушыў лямпу.
* * *
У лесе пераклікаліся совы. З далекай вёскі сюды даплыло спяванне пеўняў. Была поўнач. Над возерам дыміўся туман.
Дзеці доўга не маглі заснуць. А калі заснулі — усю ноч снілі свайго Дзіда-дзеда, паляўнічага, ганчака, табакерку. Яна ляжыць на лясной паляне і дзіўна расце. Вырасла ў сабачую будку, потым — у хату, а пасля — у палац. Залатыя зайцы на табакерцы-палацы сталі веліканамі. Веліканы зайцы адарваліся ад сцен табакеркі і пайшлі вандраваць у свет. Яны нюха лі тытунь і чхалі так моцна, з такімі небывалымі грымотамі — ажно вёскі рассыпаліся ў кучы бярвенняў.
Дудкі! Не вылезеш з будкі...
Назаўтра ўнукі цэлы дзень з нецярплівасцю чакалі вечара, калі дзед ім зноў будзе апавядаць пра Дзіда-дзеда.
Увесь дзень дзед хадзіў пахмуры і скардзіўся на ламаніну ў касцях.
— Косці ломяць на дождж,— гаварыў ён. Унукі не верылі.
— Як гэта можа быць, дзядулька? Глядзі, якое сонца!
Дзень быў пагодны. Сонца свяціла ярка. Было го рача. Спявалі жаўранкі. Дзяцел стукатаў дзюбай па асіне, нібы бондар малатком па дзежцы. Дзед тупаўся на дрывотніку з сякерай у руках. Дзед ніколі ў жыц ці не лячыўся ў дактароў, не ўжываў ніякіх лякарст ваў, а калі адчуваў сябе кепска — хадзіў на дрывотнік і длубаў сякерай. Ён гаварыў, што ад працы яму ста новіцца добра: кроў цяплее, дыханне лепшае, рукі і ногі мацнеюць і галава яснее не менш чымся ад тытуню.
Дзед часта паглядаў на неба, ківаў галавой і пра рочыў:
— Сёння будзе дождж!
Пад вечар неба засланілася шэрымі хмарамі. Яны прыдушылі сонца, нібы назаўсёды. Яны хацелі на векі вечныя сагнаць сонца з неба — вельмі злыя былі хмары. Лес наліўся сінім змрокам. Вяршыні дрэў задрыжалі ад страху. Птушкі схаваліся так хутка, нібы ва ўсім былі вінаваты яны. Кудысьці зніклі камары і мухі, якія сёння кусаліся так драпежна, як злыя са бакі.
3 пацямнеўшага неба пачалі даіць на зямлю тысячы кароў. Пасыпаліся кроплі, пасля чаго пасеяліся з густога аграмаднага рэшата тоненькія вадзяныя ніткі. Урэшце дождж засцябаў такімі мокрымі пугамі — хоць ты гвалт крычы!
Дождж ліў цэлы вечар.
На вечар маці згатавала капустку з бульбачкай, з маслам, са смятанкай. Было так смачна, што малыя іі.іжкі аблізвалі.
Маці пазірала на дзяцей шчаслівымі вачыма. Яна радавалася, што дзеці маюць чаго есці. Бацька васт рыў на тачыле сякеру, а дзед сядзеў задуменны. Дождж біў у дах, як у бубен. Дзед любіў думаць пад гэту музыку.
* * *
Як толькі кончылася вячэра, дзед сумленна пры ступіў да працягу Дзіда-дзедаўскай гісторыі. Канешне, ён не забыўся перад гэтым нанюхацца тытуню ўволю і начхацца аж да сёмага пакалення наперад.
— Эге! Дзе ж я там спыніўся, мае зайчаняткі?
— Як наш Дзіда-дзед выратаваўся ад стральца і сабакі,— сказаў унук.
— I як шрот папаў стральцу ў рот і сабаку ў жы вот,— успомніла ўнучка.
— Эге! — прамовіў дзед.— Наш Дзіда-дзед спакойненька павалокся дахаты. Шугае сабе хмызнячком, аж чуе — блізка сучкі трашчаць. Дзіда-дзед пастара ніўся. Зірнуў у адзін бок, у другі — бачыць, каса блі шчыць. На сонцы яна так зіхаціцца, што вочы слепіць. «Што за касец?—думае Дзіда-дзед.— Паплавы ско шаны. Унь стагі стаяць. Хіба атаву косіць?»
Не бачыць Дзіда-дзед касца, кусты засланяюць. I відзець касца не хоча. Яшчэ па неасцярожнасці ву ха адцяпне. Лепш не шапкавацца з ім — з касцом. Але Дзіда-дзед направа — і каса рухаецца да яго направа. Паверне Дзіда-дзед налева — і каса рухаецца да яго налева.
Значыць, касец бачыць яго і пнецца сюды паміж кустоў. У Дзіда-дзеда сэрца задрыжала, нібы на кітачцы вісела. Ён спудзіўся толькі на хвіліну. Хацеў ён кінуцца на касца, як раней на стральца. Але пры такой блізкасці каса горш за стрэльбу — зарэжа і дзякуй не скажа. А што тады будзе з дарагой табакеркай?
Не паспеў ён азірнуцца — ажно касец перад ім — нос у нос...

Size