Салавей, 1 часть

Панна Вікторыя — пані, у якой пашга Канстанцыя служанкаю ўжо гадоў трыццаць.
Панна Вікторыя часам заходзіць да мяне па «вжонтак» (кіпяток). Лічыць мяне «пожондным» чалавекам і стараецца адшліфоўваць, каб я зрабіўся «гжэчным» (далікатным).
Першыя правілы «гжэчнасці» ўжо ведаю, я павінен ёй казаць не проста «дзень добры!», а «дзень добры, панна Вікторыя!». Тады яна робіць «кніксен» і ўсміхаецца як пятнастоўка.
Пасля такога «свецкага этыкету» панна Вікторыя хоча мне пачытаць французскі раман — у знак пашаны да маёй асобы. Я рознымі хітрыкамі кожны раз выкручваюся ад такіх сеансаў.
Часта яна мне робіць заўвагі, што першы кланяюся панне Канстанцыі (а не панна Канстанцыя мне) і служанцы таксама кажу: «дзень добры, панна Канстанцыя!»
— Так не выпадае, — ірытуецца панна Вікторыя. — Першым чынам, нязручна пану (гэта значыць мне) наймітцы (Канстанцыі) кланяцца і называць яе паннай.
Па-другое — я, мабыць, не здолен успрымаць навукі добрага тону, бо не такога пахаджэння, як панна Вікторыя.
На гэта яна мне робіць тонкія намяканні, аднак удастойвае пашанай і кліча «до покою». Яна хоча паказаць свае дваранскія паперы з фамільным гербам.
Я кожны раз адмаўляюся, кажу, што веру ёй на слова. Яна гэтым вельмі незадаволена.
— Не пан зобачэ, — не адстае яна. Разнастайны стукат ног каля майго акна.
Ціхае шарканне яшчэ адной пары далікатных асоб — яшчэ дзве старыя панны, дзве сястры Браванжыцкія. Даюць прыватныя лекцыі французскае мовы.
Абедзве — высокія, ценкія, у чорных даўгіх польтах і чорных капелюшах. Яны падобны да старых ксяндзоў.
Абедзве закаханы ў маладога прыгожага ксяндза і гавораць цяпер аб ім з няменшым апетытам, чымся ранейшыя «панны» аб «пончках з кавай».
Такіх дэвотак праходзіць шмат каля маёй кватэры. 3 кантычкамі ў руках ідуць у касцёл, які знаходзіцца недалёка ад маёй кватэры, за могілкамі.
Звоняць званы.
Мядзяныя гукі то жаласліва-пакорліва, то пагрозна-прызыўна клічуць у «божы дом».
Я пачынаго падбіраць біблійныя тэксты пад спеў званоў. Нічога не выходзіць. Даўгія радкі псальмаў ніяк не ўкладваюцца ў адсечаныя рытмы «глін-глан, глін-глан», што расплываюцца з-пад званіцы. Куды лягчэй падбіраць пад гэтыя гукі смешныя дрындушкі. Якраз званы хуткім тэмпам пачынаюць вырабляць:
«Глі-гла-глі-гла-глі-гла Глі-гла-глі-гла-глі-гла».
Зноў прыслухоўваюся да тупату на тратуары. Стараюся па характару крокаў пазнаваць людзей. Шмат незнаёмых.
Па кроках я, аднак, пазнаю — мужчына ці жанчына, стары ці малады.
Дзеля ўпэўненасці падымаюся з ложка і гляджу ў акно праз вышыўку фіранкі. У большасці не памыляюся. Тук-тук-дук! Тут-тук-дук!
Гэта ж мая кватэрная гаспадыня, у якой жыў у 1920 годзе.
Таксама набожная. Таксама маршыруе ў касцёл пад музыку званоў, бы ваяка пад стук барабана.
Ёй ужо больш за восемдзесят год. Яна набыла трэцюю нагу — моцны кій. Худы твар. Злыя, чырвоныя вочы. Нос да губ апусціўся. Сківіцы завостраныя, жоўтыя, як пергамін. Яна вельмі баіцца смерці — і мае ад гэтага адзін паратунак: вечна есць. Ад гэтага ў яе заўсёды надзьмуты жывот — тырчыць, як у цяжарнай. Заўседы яе непакоіць нястраўнасць. 3 жыватом у яе частыя непаразуменні. Яна кволым басам скардзіцца:
— О, Езу... Езу... Тып-дрьш! Тып-дрып!..
Пазнаю вас, старыя ногі пана Міханевіча!
Вострая бародка сівым трыкутнікам наперад, нібы працярэблівае сабе дарогу ў паветра. Сінія вочкі з-пад густых кустоў брывей пільна глядзяць удаль. Зірк-зірк жвава ва ўсе бакі, як дзве мышкі.
Ды ён (пан Міханевіч) слаўны, стары паляўнічы. Пан Міханевіч нешта апавядае незнаёмаму мне (незнаёмы тупат ног) аб сваім удачлівым паляванні.
Пан Міханевіч мае прывычку паўтараць канцьі слоў:—
— Дык я пайшоў-шоў ранана, яшчэ-чэ сам Бог спаў-паў, з сваёй-ёй дубальтоўкай-кай, ажна-на ў лёсе-се цецерукоў-коў! Я за імі-мі цікаваць-ваць, потым-тым калі трахнуў-нуў!
Далей не чую.
Нехта стукаецца ў дзверы.

Size