Салавей, 1 часть

Усе галасы зямлі захаваны ў кулаку Сымонкі.
Пры гэтым у выабражэнні Сымонкі паўстаюць, як жывыя, смешныя малюнкі: людзі, жывёлы перапалоханы, не разумеюць, што чыніцца вакол. Кожны паасобку думае — ці ён аглох, або свет увесь вымірае.
Сымонка бачыць перад сабою небывалыя, дзівацкія малюнкі. Нацешыўшыся ў меру такім фокусам, ён, — фокуснік, што забраў у жменю ўсе гукі зямлі, — раптам расчыняе кулак, і галасы, песні, скрыпы, шумы, стогны, свісты, стрэлы, шолахі, звоны пачынаюць сыпацца ў свае ранейшыя месцы, як невідочны дождж. Для Сымонкі, можа, нават і відочны, бс ён адчувае рух і хваляванне паветра ад кожнага гуку і шуму; для яго, калі прайшоў гук які, — тое самае, што жывая істота, якую можна памацаць рукою. Вось як бы праходзіў чалавек ці жывёліна...
Патрохі ўсё зноў ажывае. Ніхто, апрача Сымонкі, нават і не прыкмеціў, як гэта сталася.
Сымонка ачуньвае ад сваіх сноў у яве. У яго толькі ёсць магчымасць падрабляць гукі, а не мець іх у сваёй уладарнасці. Але і гэта яго кемнасць дзівіць людзей.
Выйдзе ўночы. Ціш на дварэ. Раптам як закукарэкае, дык сабе з пачталыку ўсіх пеўнлў Чны пачынаюць за ім кукарэкаць не ў пару. Разам з імі збіваюцца з толку і мужыкі, і панскія чаляднікі. Певень паказвае людзям, калі на работу ўставаць.
Часам здумаецца яму завыць ваўком. Тады ўсе сабакі пачынаюць за ім цягнуць жудаснуго музыку. Па ўсіх вакольных вёсках людзі палохаюцца.
Чаляднікі паміж сабою пачынаюць часам шэптам праклінаць пана. Падкрадаецца, немаведама скуль, Сымонка і як загрыміць цюцелька ў цюцельку голасам пана Вашамірскага: «А бізуноў, лябедзіку, хочаш?»
Усе з перапугу пабялеюць, зуб аб зуб заляпае.
А здумаецца яму ні з таго ні з сяго ўзімку, у траскучы мароз, заспяваць салаўём. Выйдзе на дзядзінец, як зацягне, пакуль хто з панскіх гайдукоў, па загаду цівуна, бізуном іх не разгоніць.
Так праходзілі дзіцячыя гады Сымонкі.
Гарачы летні поўдзень. Жніво.
Больш паўсотні кабет, маладых і старых, жнуць панскае поле. Мігацяць сярпы мядзянкамі-змейкамі. Бялеюцца хусткі і спіны жнеек. Бабы і дзяўчаты гнуцца да самай глебы — тварам да зямлі, а спінамі да сонца. На шырокім прасторы светла-жоўтага жытняга поля чуваць шорханне.
Жых-жах, жых-жах, гутараць сярпы з цвёрдымі сцябламі. Каласы нахіляюцца, пільна прыслухоўваюцца да глухога шуму. Туліцца-ціснецца ў пяшчоце галоўка да галоўкі, а жняя душыць закарузлай, патрэсканай, мазалістай рукою цэлае племя жытніх сцяблоў. Каля жней шмыргаюць прыганятыя з бізунамі ў руках. Конна гарцуе цівун між мэндлікаў па ржанні. Грозна крычыць:
— Прэндзэй, сабачая косць!
На вялізныя дваровыя драбіны мужыкі кладуць снапы. Трэба везці на панскае гумно.
У цівуна на плячах паляўнічая стрэльба. Ён здымае стрэльбу і пачынае цэліцца ў стада варон, што рассыпалася чорна-шэрымі плямамі па зжатаму полю.
Цэліцца доўга. Смешна жмурыць левае вока, падымае ўверх брыво над правым...

Size