Разбойнiк Цiхан

1 2 3

Бабуля, стоячы ля прыпечка, апавядала мне розньія гісторыі з мінулых часоў: аб жыдоўскім пагроме ў гэтай ваколіцы, аб страшных учынках разбойніка Ціхана і канакрада Шлёмкі, аб тым, як цыганы мядзведзяў вадзілі тут на паказ, і аб прыгоне, які яна добра памятала.
Вось адно з яе апавяданняў.
3 суседняга маёнтка пана Чапкоўскага ўцёк црыгонны. На начлезе воўк зарэзаў каня, і пан збіраўся за гэта строга пакараць прыгоннага конюха. Конюх, уцякаўшы, зайшоў у хату да бацькоў бабулі. Бабуля была тады маладой дзяўчынай. Бяглец папрасіў у яе кавалак хлеба на дарогу. Яна дала яму паўбулкі хлеба. Ён пайшоў у пушчу да разбойніка Ціхана. Калі за маладога бегляца пакаралі бізунамі яго бацьку, Ціхан падпаліў панскую абору. Згарэла шмат жывёлы. Нейкім чынам пан Чапкоўскі даведаўся, пггр бабуяя дала бегляцу хлеба. Прыйшоў з двара цівун і забраў епалоханую бабулюў панскі двор. Яе там пакаралі боунамі, потым надзелі ёй на ногі калодкі і пасадзілі на суткі ў цёмны падвал панскага палаца. Бабуля ад сораму хацела тапіцца. I вось аднаго разу ўночы прыходзіць да бацькоў бабулі той самы панскі бяглец, а з ім разбойнік Ціхан і Шлёмка-канакрад. Бабуля ім паскардзілася на пана Чапкоўскага.
— Мы за гэта пану Чапкоўскаму адплоцім! — сказаў Ціхан. Праз некалькі дзён згарэла панскае гумно.
— I зноў прыйшоў да нас разбойнік Ціхан — вясёлы прыгажун, чарнавусы, а твар — кроў з малаком, — апавядала бабуля.
— Адплаціў я пану Чапкоўскаму і за тваю крыўцу,.дзеўка! — сказаў мне Ціхан, абняў і пацалаваў у галаву
— Дзякую, дарагі... — шапнула я Ціхану на вуха. — Маці паставіла гасцям гарэлку, шабасовую рыбу, халу. Усе нашыя былі рады за такую адплату пану. А я была да таго шчаслівая, аж не ведала, што рабіць. Смяялася, скакала, спявала. Разбойнік Ціхан глядзеў на мяне, гладзіў доўгія вусы ды ўсміхаўся.
— А ты не баішся мяне, разбойніка? — запытаўся Ціхан.
— Не... — адказала я, паглядзела на яго і апусціла вочы. Ён такі быў прыгожы, аж мне сорамна было глядзець яму ў вочы... Ціхан абняў мяне адной рукой ды сказаў:
— Не бойся мяне. Добрых людзей я ніколі не крыўджу. Бабуля на хвіліну спыніла апавяданне, задумалася.
— Маладая я была. Годы мае рэчкай паплылі. Эх, Божа мой! А такія людзі, як разбойнік Ціхан, служаць у руках Усявышняга кіем для пакарання злых людзей! — растлумачыла мне бабуля ўчынак Ціхана.
Яе чорныя вочы, акружаныя густымі сеткамі зморшчынак, весела і молада засвяціліся.
Пра разбойніка Ціхана бабуля часта ўспамінала. Яна апавядала, што ён бедных людзей ніколі не чапаў. Наадварот — даваў ім грошы. А яго сябар, канакрад Шлёмка, краў коней толькі ў багатых.
Улетку жылі яны ў зямлянцы ў пушчы. I колькі паліцыя і салдаты ні шукалі гэтай зямлянкі — знайсці не маглі. Узімку яны, пераапранутыя купцамі, выязджалі ў другую губерню.
У кірмашовыя дні яны разгульвалі па вакольных мястэчках. Нікога не баяліся. Іх баяліся ўсе.
Ціхан даставаў для сваіх малайцоў гарэлку ў аднаго карчмара за дзесяць вёрст ад Пасадца. Там спыняліся і цыганы, што забіралі крадзеных коней у Шлёмкі. Зорах зваўся той карчмар. Ён меў ад Ціхана і сваю долю ва ўсіх гэтых справах.
За галаву Ціхана менскі губернатар абяцаў тады вялікія грошы.
Аднаго разу ўночы ў карчме Зораха пілі гарэлку Ціхан і ІІІлёмка. Пасля таго, як за галаву Ціхана абяцалі вялікія грошы, ён, Ціхан, пачаў асцерагацца. Не верыў і Зораху. Ён прымушаў Зораха раней самому папробаваць гарэлку, бо ў гарэлцы магла быць атрута.
У гэту ноч Зорах быў вельмі далікатны. Часта абнімаў Ціхана, стараўся дагаджаць, хваліў Ціхана за дабрату, за сардэчнасць, за адвагу. Скардзіўся Зорах, што падазраюць аб яго, Зораха, удзеле ў ціханаўскіх справах. Яму, Зораху, пагражае не меншая пебяспека, чымся Ціхану і Шлёме, таму...
Зорах не дагаварваў.
— Дык чаго ж ты хочаш, Зорах? — пытаўся Ціхан.
— Сам, Ціханка, разумееш... Ты ж чалавек і разумны і справядлівы...
— Пароўну дзяліць?
— Ага... А то золата сабе забіраеш, а мне толькі серабро...
— За чарку гарэлкі хочаш браць роўную долю з маёй здабычы?! Ты, Зорах, стаіш на гнілых падпорах і згарыш як порах. Ты мне не друг, а вораг.
Зорах апускае вочы і маўчыць.
— Зірні мне ў вочы, Зорах! Хачу пачытаць тваё чорнае нутро... Ну, зірні...
Зорах узнімае на Ціхана блуклівыя вочы. Ціхан на яго строга глядзіць. Зорах не вытрымлівае яго пільнага позірку і адварочваецца.
— У цябе не душа, Зорах, а цёмная студня. Ты нешта нядобрае замысліў. Глядзі...

1 2 3
Size