Раскiданае гняздо

1 2

Вільня, 1919 г. Цана 3 рублі. Гэта ўжо вядома, што паэту-лірыку рэдка калі ўдаюцца драматычныя творы. Бо лірык мала ўважае на сцэнічныя акцыі дзейных асоб, а болей усяго ўкладае сваю душу ў іх паэтычныя маналогі. Апроч таго, гэткія лірычныя драмы вымагаюць строга мастацкіх дэкарацыяў і вельмі добрай ігры. Выкананне на сцэне павінна быць класічнае. Іначай траціцца ўся вартасць гвора.
Адзін з найвялікшых нямецкіх паэтаў, Генрых Гэйнэ, апроч вершаў пісаў таксама і драмы, вельмі паэтычныя па зместу, але педапасаваныя да сцэны. Вельмі рэдка яго драмы іграюцца на ецэне, але, як паэтычныя, велькавартныя творы, яны перакладзены на ўсе еўрапейскія мовы.
Што тычыцца «Раскіданага гнязда» Я. Купалы, дык мы тое самае скажам, што гэта скарэй усяго паэма, чымся драма. Лірыка і сімволіка гэтага, бясспрэчна, мастацкага твора вытрымана болей гарманічна, як ва ўсіх другіх творах нашага паэта. Чытаючы «Раскіданае гняздо», атрымліваеш такое ўражанне, як бы пад акампанемент чуластрунных гусляў сівы дзед-баечнік, у стылі Баяна, пяе дзіўную песню і чаруе грамаду людзей, каторыя слухаюць яго, седзячы на прызбе ў летні вечарок пры захадзе сонца.
Хлебароба Лявона Зябліка, якога і бацька, і дзед жылі на чыншавай панскай зямлі, пасля 5-гадовых судоў, на якіх селянін страціў усю сваю гаспадарку, пан выганяе з сваёй зямлі, разбурваючы хату. Гаспадар ад гора канчае самагубствам. Сымон, старшы сын Лявона, чалавек энергічны, не ўступае месца, і Лявонава сям'я астаецца жыць на папялішчы разбуранай гасподы. Зоська, Лявонава дачка, улюбляецца ў маладога паніча. Лна не разбіраецца, дзе мары-летуценні і дзе праўдзівае жыццё. Забывае ў шчырым каханні аб усім акружаючым яе няшчасці, і, калі паніч яе пакідае, забіраючы дзявочую чыстату, яна пасля няўдалай спробы самагубства — вар'яцее. У гэты час Сымон паддаецца клічу невядомага чалавека-прарока, каторы заве ўсіх «братоў» і «сясцёр» на «агульны сход», забіваць цмока, каторы душыць людзей. Сымон, аднак, не пакідае судзіцца, спадзеючыся на людскую праўду. Дзеля гэтага ён пакідае ўсю гаротную сям'ю. Варочаецца ён ужо пасля таго, як адамсціў пану, падпаліўшы яго маё'нтак. Усёй сям'і ён ужо не знаходзіць, бо пайшлі са старцам жабраваць. Знаходзіць ён на руінах быўшай роднай гаспадаркі толькі адну непрытомную сястру Зоську і, паказваючы палаючай галавешкай у праціўную старану пажарышча, кліча яе: «На вялікі сход! На Бацькаўшчыну!!!»
У драме яшчэ выступаюць дзве сімвалічныя фігуры: старац-жабрак, у гутарцы якога відаць адвечна жыццёвая мудрасць, і сын Лявона Данілка — падростак, які, ладзячы сваю дзяціную скрыпачку, не па-дзіцячаму разумны.
У гэтай драме лірычна-пеіша і наэкзальтавана гавораць усе асобы. У іхніх гутарках іскравяць праўдзівыя перлы купалаўскай паэзіі. Не скажам, каб гэта было ненатуральна. Хто ведае псіхіку беларуса-селяніна, той добра знае, якія паэтычныя творы льюцца вольна з душы беларуса ў часе гора або вяселля.
Натхнёна імправізуе маці свае прычытанні, калі галосіць па нябожчыку-сыну, каторы памёр без пары. Пекна плача сялянка-маладуха па свайму памёршаму мужу, дачка — па бацьку, дзяўчына па мілым і г. д. Выпраўляючы сына ў салдаты ці дачку замуж, бацысі і хатнія праводзяць іх з роднага кутка паэтычнымі прычытаннямі і песняй-плачам. Тое самае пры радасцях-гульнях творацца дыяменты паэзіі. Жыццё, быт нашага хлебароба, падобна да мінулых часоў Элады, вольна стварылі ўсго нашую народную паэзію, каторая служыць пуцяводнай зоркай сучасным беларускім песнярам.
Вось і не дзіва, што ўся Лявонава сям'я ў сваім бязмежным горы гэтак паэтычна гаворыць — гэта адпавядае беларускай жыццёвай праўдзе.
Кволая, эксцэнтрычная Зоська бачыць дзіўныя сны.
«...Здаецца, прыйшоў да насу хату нехта такі надзвычайны — на галаве месяц, у руцэ сонца трымае».

1 2
Size